Matematyka · Rozwiązywanie problemów · Krytyczne myślenie

Video Lesson №24 | Levitin Language School

Autor: Tymur Levitin

Czy każde zadanie matematyczne musi mieć jedną odpowiedź?

Wyobraźmy sobie zadanie:

„Obwód prostokąta wynosi 20 cm. Oblicz jego pole”.

Uczeń zna wzory na obwód i pole prostokąta. Potrafi dodawać i mnożyć. Może więc od razu rozpocząć obliczenia.

Ale czy rzeczywiście ma wszystkie potrzebne informacje?

W treści zadania podano obwód. Nie podano natomiast długości ani szerokości prostokąta.

To ważna różnica.

Znajomość wzoru nie oznacza jeszcze, że znamy wartości niezbędne do jego zastosowania.

W Video Lesson №24 przyglądamy się sytuacji, w której poprawne działania matematyczne nie wystarczają do uzyskania jednej, jednoznacznej odpowiedzi.

Obejrzyj Video Lesson №24

When a Math Problem Doesn’t Give You Enough Information

W anglojęzycznym materiale pokazujemy, dlaczego różne prostokąty mogą spełniać ten sam warunek, a mimo to mieć różne pola.

Obejrzyj film na YouTube:
https://youtu.be/e0kGM0EJoxY

Język nagrania: angielski
Poziom języka angielskiego: Intermediate (B1–B2)
Przedmiot: matematyka
Tematyka: analiza danych, pole i obwód prostokąta, logiczne uzasadnianie odpowiedzi

Poniższy tekst stanowi samodzielne wyjaśnienie zagadnienia w języku polskim.

Co rzeczywiście wynika z treści zadania?

Obwód prostokąta obliczamy według wzoru:

O = 2 × (a + b)

gdzie a i b oznaczają długości sąsiednich boków.

Wiemy, że:

2 × (a + b) = 20

Zatem:

a + b = 10 cm

Otrzymaliśmy informację o sumie długości dwóch boków.

Nie znamy jednak ich indywidualnych wartości.

Sprawdźmy kilka możliwości.

DługośćSzerokośćObwódPole
5 cm5 cm20 cm25 cm²
6 cm4 cm20 cm24 cm²
7 cm3 cm20 cm21 cm²

Każda z tych figur ma obwód 20 cm.

Pierwszy przykład przedstawia kwadrat. Kwadrat jest szczególnym przypadkiem prostokąta, więc również spełnia warunki zadania.

Jednak pola tych figur nie są takie same.

Ten sam obwód nie oznacza tego samego pola.

Poprawny rachunek a poprawne uzasadnienie

Załóżmy, że uczeń wybiera boki o długościach 6 cm i 4 cm.

Oblicza:

P = 6 × 4 = 24 cm²

Wynik mnożenia jest poprawny.

Również obwód takiego prostokąta wynosi 20 cm.

Ale czy z treści zadania wynika, że prostokąt ma właśnie takie wymiary?

Nie.

Uczeń sam wybrał długości boków.

Oznacza to, że obliczył pole jednego z możliwych prostokątów, a nie pole jednoznacznie określone przez podane dane.

Warto rozróżnić trzy pojęcia:

  • Poprawne obliczenie: działania arytmetyczne wykonano prawidłowo.
  • Dopuszczalne rozwiązanie: wybrane wartości spełniają warunki zadania.
  • Jednoznacznie wyznaczony wynik: podane warunki pozwalają określić tylko jedną wartość szukanej wielkości.

Nie są to pojęcia równoważne.

Możemy poprawnie obliczyć pole konkretnego prostokąta, nie mając podstaw do stwierdzenia, że jest to jedyna odpowiedź na pytanie.

Jak wykazać, że danych jest za mało?

Nie trzeba analizować wszystkich możliwych długości boków.

Wystarczy wskazać dwa prostokąty, które spełniają podany warunek, ale mają różne pola.

Na przykład:

Prostokąt pierwszy:

5 cm × 5 cm = 25 cm²

Prostokąt drugi:

6 cm × 4 cm = 24 cm²

Obwód obu figur wynosi 20 cm.

Skoro pola są różne, sam obwód nie pozwala jednoznacznie określić pola.

To przykład wykorzystania kontrprzykładu w rozumowaniu matematycznym.

Kontrprzykład pozwala wykazać, że pewne ogólne twierdzenie jest fałszywe.

W tym przypadku obalamy przekonanie, że znajomość obwodu prostokąta zawsze wystarcza do wyznaczenia jego pola.

Jakiej informacji potrzebujemy, aby otrzymać jedną odpowiedź?

Zmieńmy nieco treść zadania:

„Obwód prostokąta wynosi 20 cm, a jeden z jego boków ma długość 6 cm. Oblicz pole”.

Teraz znamy:

a = 6 cm

oraz:

a + b = 10 cm

Możemy więc obliczyć drugi bok:

b = 10 − 6 = 4 cm

Następnie pole:

P = 6 × 4 = 24 cm²

Tym razem wynik jest jednoznaczny.

A gdyby dodatkowa informacja brzmiała: „Prostokąt jest kwadratem”?

Wtedy oba boki miałyby po 5 cm, a pole wynosiłoby 25 cm².

Różne dodatkowe warunki mogą prowadzić do różnych wyników.

Dlatego przed obliczeniem należy ustalić, które informacje rzeczywiście należą do treści zadania.

Dane i założenia to nie to samo

W matematyce możemy rozpatrywać różne przypadki.

Możemy powiedzieć:

„Załóżmy, że długość prostokąta wynosi 6 cm”.

Takie założenie pozwala przeanalizować konkretną sytuację.

Nie wolno jednak przedstawiać go tak, jakby zostało podane w zadaniu.

To rozróżnienie ma znaczenie również poza matematyką.

Podczas analizy wykresu, danych statystycznych czy wyników pomiaru możemy otrzymać poprawny rezultat dla określonych założeń.

Nie oznacza to automatycznie, że rezultat wynika wyłącznie z dostępnych danych.

Założenie pomaga rozważyć możliwość. Nie zastępuje informacji, której nie otrzymaliśmy.

Pięć pytań przed rozpoczęciem obliczeń

Zanim zastosujemy wzór, warto zapytać:

  1. Co należy obliczyć? Jaką wielkość mamy wyznaczyć?
  2. Jakie dane podano? Które wartości są rzeczywiście znane?
  3. Czego nie wiemy? Czy brakuje wielkości potrzebnej do obliczeń?
  4. Czy istnieje kilka możliwości? Czy różne wartości mogą spełniać te same warunki?
  5. Czy odpowiedź jest jednoznaczna? A może trzeba podać dodatkowy warunek albo wyjaśnić, dlaczego danych jest za mało?

Takie podejście rozwija umiejętność analizowania zadań zamiast mechanicznego podstawiania liczb do wzorów.

Czy zadanie bez jednoznacznej odpowiedzi jest błędne?

Niekoniecznie.

Czasami zadanie celowo nie zawiera wszystkich informacji.

Jego celem może być sprawdzenie, czy uczeń potrafi rozpoznać ograniczenia danych i uzasadnić swój wniosek.

W innych przypadkach poprawną odpowiedzią może być kilka możliwych wyników, zależność między wielkościami albo informacja o konieczności podania dodatkowego warunku.

Ważne, aby nie traktować każdej sytuacji tak, jakby zawsze trzeba było uzyskać jedną liczbę.

Rozpoznanie, że odpowiedź nie jest jednoznaczna, również może być prawidłowym rozwiązaniem zadania.

Matematyka i rozumienie języka zadania

W Levitin Language School prowadzimy indywidualne zajęcia online z języków obcych, matematyki i innych przedmiotów szkolnych.

Oferujemy również naukę przedmiotów w językach obcych.

Dla uczniów uczących się za granicą istotne jest zarówno rozumienie matematyki, jak i prawidłowa interpretacja poleceń oraz terminologii.

Słowa takie jak oblicz, wyznacz, uzasadnij, udowodnij czy przyjmij, że wskazują różne zadania i wymagają różnych działań.

Jednak niezależnie od języka nauczania podstawowe pytanie pozostaje takie samo:

Co naprawdę wiemy i co możemy na tej podstawie uzasadnić?

Rozumienie warunków jest częścią rozwiązania, a nie tylko przygotowaniem do obliczeń.

Powiązane materiały

Video Lesson №24 — film w języku angielskim:
https://youtu.be/e0kGM0EJoxY

Angielska strona lekcji:
https://levitintymur.com/videos/when-a-math-problem-doesnt-give-you-enough-information-video-lesson-24/

Wersja niemiecka:
https://levitintymur.com/de/videos/wenn-eine-matheaufgabe-nicht-genuegend-informationen-enthaelt-video-lesson-24/

Wersja rosyjska:
https://levitintymur.com/ru/videos/kogda-v-matematicheskoj-zadache-nedostatochno-dannyh-video-lesson-%e2%84%9624/

Wersja ukraińska:
https://levitintymur.com/uk/videos/chomu-v-matematychnij-zadachi-mozhe-brakuvaty-danyh-video-lesson-%e2%84%9624/

Artykuł rozszerzający temat:
When a School Question Doesn’t Have Enough Information: Why Students Try to Calculate an Answer Anyway

Indywidualne lekcje online — Levitin Language School

Levitin Language School oferuje indywidualne zajęcia online dla dzieci, młodzieży i dorosłych.

Nasze kierunki obejmują naukę języków obcych, matematykę, przedmioty szkolne i akademickie oraz nauczanie przedmiotów w językach obcych.

Przed rozpoczęciem zajęć ustalamy w korespondencji cel nauki, przedmiot, język prowadzenia lekcji, harmonogram, dostępność nauczyciela oraz cenę.

Strona główna:
https://levitintymur.com/

Language Learnings:
https://languagelearnings.com/

Kontakt:

Telegram: https://t.me/START_SCHOOL_TYMUR_LEVITIN

WhatsApp / Viber: +380932913429

E-mail: notification@levitintymur.com

Autor: Tymur Levitin
Założyciel i dyrektor Levitin Language School

© Tymur Levitin. Wszelkie prawa zastrzeżone.