Stanowisko, zatrudnienie, lokalizacja, zakład pracy czy warsztat? Jak rozumieć niemieckie pojęcia zawodowe z perspektywy języka polskiego
Autor: Tymur Levitin | Levitin Language School
1. „Gdzie pracujesz?” — jedno pytanie, kilka możliwych odpowiedzi
Wyobraźmy sobie osobę, która mieszka w Polsce i rozpoczyna pracę w niemieckiej firmie.
Przedsiębiorstwo ma siedzibę w Berlinie. Pracownik został zatrudniony jako technik. Jego stałym miejscem wykonywania pracy jest Poczdam, ale niektóre zadania realizuje w zakładzie produkcyjnym pod Brandenburgiem.
W rozmowie może powiedzieć po prostu:
„Pracuję w niemieckiej firmie”.
Może też powiedzieć:
„Moje miejsce pracy znajduje się w Poczdamie”.
Oba zdania mogą być prawdziwe, lecz nie przekazują tej samej informacji.
W niemieckim pojawiają się między innymi następujące słowa:
Arbeitsplatz — stanowisko pracy, konkretne miejsce wykonywania pracy albo miejsce zatrudnienia.
Arbeitsstelle — praca, posada, miejsce zatrudnienia.
Arbeitsort — miejsce wykonywania pracy, lokalizacja pracy.
Arbeitsstätte — miejsce lub obiekt pracy, szczególnie w kontekstach organizacyjnych i dotyczących bezpieczeństwa.
Werkstatt — warsztat.
Werk — między innymi zakład produkcyjny lub fabryka.
Problem nie polega na tym, że polskiemu słowu „praca” odpowiada wiele niemieckich wyrazów.
Ważniejsze jest to, że w różnych sytuacjach opisujemy inne relacje między człowiekiem, zatrudnieniem, działalnością i przestrzenią.
2. Arbeitsplatz: stanowisko pracy czy miejsce zatrudnienia?
Zacznijmy od dwóch zdań.
Mein Arbeitsplatz ist neben dem Fenster.
Moje stanowisko pracy znajduje się przy oknie.
Das Unternehmen schafft neue Arbeitsplätze.
Przedsiębiorstwo tworzy nowe miejsca pracy.
W pierwszym przypadku chodzi o konkretną przestrzeń, w której człowiek wykonuje swoje obowiązki.
W drugim chodzi o zatrudnienie.
Firma nie informuje przecież, że kupuje nowe biurka.
A co oznacza utrata Arbeitsplatz?
Er hat seinen Arbeitsplatz verloren.
Stracił pracę.
Takie zdanie zwykle odnosi się do utraty zatrudnienia.
Ale:
Bitte halten Sie Ihren Arbeitsplatz sauber.
Proszę utrzymywać swoje stanowisko pracy w czystości.
Tutaj chodzi o fizyczne miejsce wykonywania czynności.
Nie można więc uznać, że Arbeitsplatz zawsze oznacza wyłącznie stanowisko w pomieszczeniu albo wyłącznie zatrudnienie.
Polski problem: „stanowisko pracy”
W języku polskim wyrażenie „stanowisko pracy” również nie jest całkowicie jednoznaczne.
Możemy mówić o stanowisku wyposażonym w komputer.
Możemy też mówić o stanowisku specjalisty, kierownika czy operatora.
To jednak nie oznacza, że każde polskie „stanowisko” należy automatycznie tłumaczyć jako Arbeitsplatz.
Jeżeli chodzi o pozycję zawodową w strukturze organizacji, niemieckie Stelle może być właściwszym wyborem.
3. Arbeitsstelle i Stelle: kiedy najważniejsza jest posada
Ich suche eine Arbeitsstelle.
Szukam pracy.
Sie hat eine neue Arbeitsstelle gefunden.
Znalazła nową pracę.
Die Stelle ist noch frei.
Stanowisko jest nadal wolne.
Arbeitsstelle często odnosi się do zatrudnienia lub posady.
W ogłoszeniach rekrutacyjnych i języku kadrowym szczególnie często występuje krótsze Stelle.
Przykłady:
offene Stelle — wolne stanowisko;
freie Stelle — wakat;
Vollzeitstelle — stanowisko w pełnym wymiarze czasu pracy;
Teilzeitstelle — stanowisko w niepełnym wymiarze czasu pracy;
Stellenangebot — oferta pracy;
Stellenbeschreibung — opis stanowiska;
Stellenwechsel — zmiana stanowiska lub posady.
Czy Arbeitsstelle i Arbeitsplatz są synonimami?
W pewnych sytuacjach ich znaczenia mogą się pokrywać.
Ich habe meinen Arbeitsplatz verloren.
Straciłem pracę.
Ich habe meine Arbeitsstelle verloren.
Straciłem pracę.
W obu zdaniach można mówić o utracie zatrudnienia.
Ale porównajmy:
Auf meinem Arbeitsplatz steht ein Drucker.
To zdanie nie jest naturalnym sposobem powiedzenia, że drukarka stoi na stanowisku pracy; w typowym kontekście powiedzielibyśmy raczej:
An meinem Arbeitsplatz steht ein Drucker.
Na moim stanowisku pracy stoi drukarka.
Zastąpienie tutaj Arbeitsplatz przez Arbeitsstelle nie zachowałoby tego samego sensu.
Wniosek: częściowe nakładanie się znaczeń nie oznacza pełnej wymienności.
4. Arbeitsort: miasto, adres czy miejsce wykonywania obowiązków?
W ofercie pracy widzimy:
Arbeitsort: Dresden.
Miejsce pracy: Drezno.
Ta informacja określa lokalizację pracy.
Nie musi jednak oznaczać, że siedziba pracodawcy znajduje się w Dreźnie.
Der Arbeitgeber hat seinen Sitz in Leipzig.
Siedziba pracodawcy znajduje się w Lipsku.
Der Arbeitsort ist Dresden.
Miejscem wykonywania pracy jest Drezno.
Der Arbeitnehmer wohnt in Meißen.
Pracownik mieszka w Miśni.
Mamy trzy lokalizacje związane z jedną osobą.
Arbeitsort i Wohnort
Wohnort — miejsce zamieszkania.
Arbeitsort — miejsce wykonywania pracy.
Mein Wohnort und mein Arbeitsort sind unterschiedlich.
Mieszkam i pracuję w różnych miejscowościach.
To rozróżnienie może być istotne przy planowaniu dojazdów, przeprowadzki i organizacji życia za granicą.
Samo znaczenie słowa Arbeitsort nie rozstrzyga jednak, czy pracownikowi przysługują określone świadczenia lub zwrot kosztów.
Takie kwestie zależą od właściwych przepisów i uzgodnień.
5. Arbeitsort a Einsatzort: stałe miejsce pracy i konkretne zadanie
Wyobraźmy sobie serwisanta, który pracuje dla firmy w Hanowerze.
Firma wysyła go do klientów w różnych miastach.
Mein regelmäßiger Arbeitsort ist Hannover.
Moim zwykłym miejscem pracy jest Hanower.
Mein heutiger Einsatzort ist Braunschweig.
Dzisiaj wykonuję zadanie w Brunszwiku.
Einsatzort wskazuje miejsce konkretnego przydziału, zadania lub wykonywania czynności.
Takie słowo pojawia się między innymi w budownictwie, logistyce, usługach technicznych i pracy terenowej.
Czy Einsatzort zawsze oznacza delegację?
Nie.
Samo użycie tego słowa nie wystarcza do ustalenia statusu prawnego wyjazdu.
Trzeba sprawdzić charakter zatrudnienia, treść umowy i odpowiednie przepisy.
To ważne zwłaszcza wtedy, gdy pracownik próbuje interpretować niemieckie dokumenty na podstawie polskich skojarzeń.
6. Homeoffice: pracuję z domu, ale gdzie znajduje się mój Arbeitsort?
Pracownica jest zatrudniona w firmie z siedzibą we Frankfurcie.
Pracuje z domu przez trzy dni w tygodniu, a pozostałe dwa dni przyjeżdża do biura.
Sie arbeitet drei Tage pro Woche von zu Hause aus.
Pracuje z domu trzy dni w tygodniu.
Ihr Arbeitsort ist im Arbeitsvertrag geregelt.
Jej miejsce pracy zostało określone w umowie.
Czy praca z domu automatycznie zmienia uzgodnione miejsce wykonywania pracy?
Nie musi.
Należy rozróżnić rzeczywiste miejsce przebywania pracownika, regularne miejsce pracy i warunki ustalone z pracodawcą.
Homeoffice i Telearbeit
W niemieckiej komunikacji codziennej Homeoffice bywa stosowane szeroko.
Natomiast Telearbeit może mieć bardziej precyzyjne znaczenie w określonych przepisach.
Dlatego nie należy zakładać, że każde użycie słowa Homeoffice odpowiada prawnemu pojęciu Telearbeitsplatz.
Znaczenie językowe i kwalifikacja prawna nie zawsze są tym samym.
7. Arbeitsstätte: dlaczego to nie tylko bardziej urzędowe Arbeitsplatz
Wyobraźmy sobie duży magazyn.
Znajdują się w nim stanowiska kompletacji zamówień, strefy przyjęć towarów, ciągi komunikacyjne, pomieszczenia socjalne i miejsca obsługi urządzeń.
W języku codziennym pracownik może nazwać cały ten obiekt swoim miejscem pracy.
W dokumentach dotyczących organizacji pracy i bezpieczeństwa pojawiają się jednak bardziej szczegółowe pojęcia.
Die Arbeitsstätte muss bestimmte Anforderungen erfüllen.
Miejsce pracy musi spełniać określone wymagania.
Die Arbeitsstätte wird überprüft.
Obiekt pracy podlega kontroli.
W Niemczech Arbeitsstätte ma znaczenie regulacyjne, między innymi w kontekście przepisów dotyczących miejsc pracy.
Dokładny zakres tego pojęcia zależy od właściwych definicji prawnych.
Arbeitsstätte i Arbeitsplatz w jednym zdaniu
In dieser Arbeitsstätte gibt es mehrere Arbeitsplätze.
W tym obiekcie znajduje się kilka stanowisk pracy.
W takim kontekście Arbeitsstätte odnosi się do szerszego środowiska pracy, natomiast Arbeitsplätze do poszczególnych miejsc wykonywania czynności.
Nie oznacza to jednak, że każda sytuacja prawna daje się sprowadzić do prostego schematu „budynek kontra biurko”.
W dokumentach technicznych i prawnych należy zawsze uwzględnić definicje właściwe dla danego tekstu.
8. Zakład pracy a Arbeitsstätte: podobieństwo może być mylące
W języku polskim funkcjonuje wyrażenie zakład pracy.
Może ono przywoływać przedsiębiorstwo, pracodawcę, organizację albo miejsce, w którym odbywa się praca.
W niemieckim możliwe są różne odpowiedniki, zależnie od znaczenia:
Betrieb — jednostka organizacyjna lub operacyjna;
Unternehmen — przedsiębiorstwo jako podmiot gospodarczy;
Arbeitsstätte — miejsce lub obiekt pracy w odpowiednim kontekście;
Werk — zakład produkcyjny;
Standort — lokalizacja lub oddział w sensie przestrzenno-organizacyjnym.
Przykład
Das Unternehmen betreibt drei Werke.
Przedsiębiorstwo prowadzi trzy zakłady produkcyjne.
Jedes Werk hat mehrere Arbeitsbereiche.
Każdy zakład produkcyjny ma kilka obszarów pracy.
An jedem Standort arbeiten unterschiedliche Teams.
W każdej lokalizacji pracują różne zespoły.
Nie należy automatycznie tłumaczyć wszystkich tych rzeczowników jako „zakład pracy”.
Polskie wyrażenie może być zrozumiałe, ale może też zatrzeć istotną różnicę.
9. Werkstatt i Werk: warsztat nie jest po prostu małą fabryką
Die Werkstatt oznacza warsztat.
Das Werk może oznaczać zakład produkcyjny, fabrykę lub obiekt przemysłowy.
Przykłady:
Mein Auto steht in der Werkstatt.
Mój samochód jest w warsztacie.
Er arbeitet in einer Kfz-Werkstatt.
Pracuje w warsztacie samochodowym.
Das Unternehmen eröffnet ein neues Werk.
Firma otwiera nowy zakład produkcyjny.
Das Werk produziert Maschinen.
Zakład produkuje maszyny.
Czy Werkstatt może znajdować się w Werk?
Oczywiście.
W dużym zakładzie przemysłowym mogą działać warsztaty naprawcze, działy utrzymania ruchu i pracownie techniczne.
Jednak warsztat nie musi być częścią fabryki.
Może funkcjonować jako samodzielne przedsiębiorstwo.
Z kolei Werk ma również inne znaczenia, na przykład „dzieło”.
Dlatego nie wystarczy rozpoznać wspólnego fragmentu wyrazu, aby ustalić jego znaczenie.
10. Arbeitsplatzwechsel i Stellenwechsel: co naprawdę się zmieniło?
Pracownik mówi po polsku:
„Zmieniłem miejsce pracy”.
Co to znaczy?
Może mieć nowego pracodawcę.
Może objąć inne stanowisko.
Może przenieść się do innego biura.
Może nawet wykonywać tę samą pracę przy innym stanowisku roboczym.
W niemieckim warto rozróżnić:
Arbeitsplatzwechsel — zmiana miejsca pracy lub, zależnie od kontekstu, zatrudnienia;
Stellenwechsel — zmiana stanowiska lub posady;
Arbeitgeberwechsel — zmiana pracodawcy;
Standortwechsel — zmiana lokalizacji;
Abteilungswechsel — zmiana działu;
Tätigkeitswechsel — zmiana rodzaju wykonywanych czynności.
Cztery różne sytuacje
Sytuacja pierwsza
Pracownik przenosi się do innego pokoju. Nie zmienia pracodawcy ani obowiązków.
Zmienia się jego fizyczne miejsce pracy.
Sytuacja druga
Pracownik zostaje kierownikiem zespołu, ale nadal pracuje w tym samym biurze.
Zmienia się stanowisko.
Sytuacja trzecia
Pracownik przechodzi do konkurencyjnej firmy.
Zmienia się pracodawca.
Sytuacja czwarta
Firma przenosi dział z jednego miasta do drugiego.
Zmienia się lokalizacja.
Każda z tych sytuacji może być po polsku opisana jako zmiana miejsca pracy.
Niemiecki pozwala dokładniej wskazać, co się wydarzyło.
11. Etat, Stelle i Arbeitsplatz: czy niemiecki ma odpowiednik polskiego etatu?
Polskie słowo etat może odnosić się do zatrudnienia, wymiaru czasu pracy lub stanowiska w strukturze organizacji.
Nie ma jednego niemieckiego wyrazu, który we wszystkich sytuacjach odtwarzałby te znaczenia.
Porównajmy:
Ich arbeite in Vollzeit.
Pracuję w pełnym wymiarze czasu pracy.
Ich habe eine Vollzeitstelle.
Mam stanowisko w pełnym wymiarze czasu pracy.
Die Stelle ist unbesetzt.
Stanowisko jest nieobsadzone.
Das Unternehmen schafft neue Arbeitsplätze.
Przedsiębiorstwo tworzy nowe miejsca pracy.
W zależności od sytuacji polskie „etat” może więc wymagać innej niemieckiej konstrukcji.
To przykład, w którym tłumaczenie pojedynczego rzeczownika bywa mniej skuteczne niż opisanie konkretnego faktu.
12. „Wo arbeiten Sie?” — jakie pytanie naprawdę zadano?
Rozważmy kilka niemieckich pytań.
Wo arbeiten Sie?
Gdzie Pan/Pani pracuje?
Odpowiedź może wskazywać pracodawcę, instytucję lub lokalizację.
Für wen arbeiten Sie?
Dla kogo Pan/Pani pracuje?
Pytanie dotyczy pracodawcy lub zleceniodawcy.
Was machen Sie beruflich?
Czym zajmuje się Pan/Pani zawodowo?
Tutaj chodzi o zawód lub działalność.
Wo befindet sich Ihr Arbeitsplatz?
Gdzie znajduje się Pana/Pani stanowisko pracy?
Pytanie może dotyczyć konkretnego miejsca wykonywania obowiązków.
An welchem Standort arbeiten Sie?
W której lokalizacji Pan/Pani pracuje?
Tutaj istotny jest oddział, zakład lub miejsce organizacyjne.
Poprawne słowa, niewłaściwa odpowiedź
Jeśli pracodawca pyta:
Für wen haben Sie früher gearbeitet?
Dla kogo pracował Pan wcześniej?
A kandydat odpowiada:
In Hamburg.
W Hamburgu.
To odpowiedź może być prawdziwa, ale nie przekazuje informacji o pracodawcy.
Znajomość słownictwa nie wystarczy, jeżeli nie rozumiemy celu pytania.
13. Jedna osoba, kilka różnych miejsc związanych z pracą
Anna pracuje dla niemieckiego przedsiębiorstwa logistycznego.
Siedziba firmy znajduje się w Bremie.
Jej zwykłym miejscem pracy jest Oldenburg.
Na co dzień pracuje w biurze.
Dwa razy w miesiącu odwiedza magazyn w innej lokalizacji.
Czasami współpracuje z technikami w warsztacie.
Możemy powiedzieć:
Anna arbeitet für ein Logistikunternehmen.
Anna pracuje dla przedsiębiorstwa logistycznego.
Ihr regelmäßiger Arbeitsort ist Oldenburg.
Jej zwykłym miejscem pracy jest Oldenburg.
Ihr Arbeitsplatz befindet sich im Büro.
Jej stanowisko pracy znajduje się w biurze.
Sie besucht regelmäßig einen anderen Standort.
Regularnie odwiedza inną lokalizację.
Manchmal arbeitet sie mit Technikern in einer Werkstatt zusammen.
Czasami współpracuje z technikami w warsztacie.
Wszystkie te zdania opisują tę samą osobę.
Nie konkurują ze sobą.
Każde przekazuje inny fragment informacji.
14. Ćwiczenia: wybierz pojęcie na podstawie sytuacji
1. Firma poszukuje pięciu nowych pracowników.
Das Unternehmen hat fünf offene Stellen.
Firma ma pięć wolnych stanowisk.
2. Pracownik otrzymał nowe biurko.
Er hat einen neuen Arbeitsplatz bekommen.
Otrzymał nowe stanowisko pracy.
3. Umowa określa Kolonię jako miejsce wykonywania pracy.
Der Arbeitsort ist Köln.
Miejscem pracy jest Kolonia.
4. Kontrola dotyczy warunków bezpieczeństwa w obiekcie pracy.
Die Arbeitsstätte wird überprüft.
Obiekt pracy podlega kontroli.
5. Samochód wymaga naprawy.
Das Auto muss in die Werkstatt.
Samochód musi trafić do warsztatu.
6. Przedsiębiorstwo uruchamia nową fabrykę.
Das Unternehmen eröffnet ein neues Werk.
Przedsiębiorstwo otwiera nowy zakład produkcyjny.
7. Pracownica otrzymuje awans w tej samej firmie.
Sie übernimmt eine neue Stelle im selben Unternehmen.
Obejmuje nowe stanowisko w tym samym przedsiębiorstwie.
8. Pracownik zostaje skierowany na inny obiekt.
Er wird an einem anderen Einsatzort eingesetzt.
Zostaje skierowany do pracy w innej lokalizacji.
W każdym przykładzie wybór słowa wynika z konkretnego zdarzenia.
15. Dlaczego te różnice mają znaczenie przy pracy w Niemczech?
Osoba podejmująca pracę za granicą może znać tłumaczenie każdego pojedynczego słowa, a mimo to źle rozumieć dokument.
Przykładowo:
Adres siedziby firmy nie musi być miejscem codziennego wykonywania pracy.
Nowe stanowisko nie musi oznaczać nowego pracodawcy.
Praca w innym zakładzie nie musi oznaczać zmiany zatrudnienia.
Praca z domu nie musi automatycznie zmieniać uzgodnionego miejsca pracy.
A wymagania dotyczące Arbeitsstätte nie muszą ograniczać się do konkretnego biurka.
Warto więc rozdzielić trzy poziomy.
Poziom językowy: co oznacza wyraz w danym zdaniu?
Poziom faktyczny: co rzeczywiście dzieje się z pracownikiem?
Poziom prawny: jak sytuację określają umowa i właściwe przepisy?
Te poziomy są powiązane, ale nie są identyczne.
16. Niemiecki do pracy, nauki i codziennego życia
W praktycznej nauce języka ważne jest nie tylko zapamiętanie terminów, lecz także umiejętność rozpoznania sytuacji, w której należy ich użyć.
Na przykład podczas rozmowy kwalifikacyjnej, czytania ogłoszenia, ustalania warunków zatrudnienia albo komunikacji z przełożonym.
Levitin Language School prowadzi indywidualne lekcje niemieckiego online dla dzieci, młodzieży i dorosłych.
Nauka może obejmować komunikację zawodową, codzienne sytuacje, edukację oraz przygotowanie do życia w środowisku niemieckojęzycznym.
Dla odbiorców międzynarodowych dostępna jest również strona German — Language Learnings.
Osoby zainteresowane językiem zawodowym mogą zapoznać się z materiałami German for Work.
Tłumaczenia i profesjonalna praca z tekstem
Dokumenty dotyczące zatrudnienia, opisy stanowisk, instrukcje techniczne i korespondencja biznesowa wymagają właściwego rozróżniania pojęć.
Informacje o tłumaczeniach, redakcji, korekcie i opracowywaniu tekstów zawodowych znajdują się na stronie Professional Language Services.
17. Powiązane badania niemieckiego słownictwa
Niniejszy artykuł stanowi część szerszego cyklu poświęconego niemieckim słowom związanym z pracą.
W osobnym polskojęzycznym opracowaniu wyjaśniamy różnice między rzeczownikami:
Kolejne badanie dotyczy czasowników wyrażających działanie, wpływ i rezultat:
Ten sam obszar pojęciowy można również poznawać z innych perspektyw językowych:
English — Arbeitsplatz, Arbeitsstelle, Arbeitsort, Arbeitsstätte or Werkstatt?
Deutsch — Arbeitsplatz, Arbeitsstelle, Arbeitsort oder Arbeitsstätte?
Українська — Arbeitsplatz, Arbeitsstelle, Arbeitsort і Arbeitsstätte
Русский — Arbeitsplatz, Arbeitsstelle, Arbeitsort и Arbeitsstätte
Każda wersja jest samodzielnym opracowaniem, dostosowanym do określonych problemów językowych.
Podsumowanie: najpierw ustal, co naprawdę oznacza „miejsce pracy”
Arbeitsplatz może oznaczać konkretne stanowisko pracy albo miejsce zatrudnienia.
Arbeitsstelle odnosi się często do pracy, posady lub zatrudnienia.
Arbeitsort wskazuje miejsce wykonywania obowiązków.
Arbeitsstätte opisuje miejsce lub środowisko pracy, szczególnie w określonych kontekstach organizacyjnych i regulacyjnych.
Werkstatt oznacza warsztat.
Werk może oznaczać zakład produkcyjny.
Einsatzort wskazuje miejsce konkretnego zadania lub przydziału.
Stelle może oznaczać pozycję zawodową.
Najważniejsze nie jest jednak nauczenie się ośmiu tłumaczeń.
Trzeba umieć odpowiedzieć na pytania:
Czy zmienił się pracodawca?
Czy pracownik otrzymał nowe stanowisko?
Czy zmieniła się lokalizacja?
Czy chodzi o konkretne biurko, cały obiekt czy miejsce wykonywania zadania?
Kiedy rozumiemy sytuację, niemieckie słowa przestają być przypadkowymi odpowiednikami polskich wyrażeń.
Zaczynają opisywać rzeczywistość z większą precyzją.
O autorze
Tymur Levitin jest założycielem i dyrektorem Levitin Language School oraz nauczycielem języka angielskiego i niemieckiego z ponad 22-letnim doświadczeniem.
Szkoła prowadzi indywidualne lekcje online dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Cele nauki, poziom, harmonogram, nauczyciel i koszty są uzgadniane pisemnie przed rozpoczęciem zajęć.
Kontakt: Telegram @START_SCHOOL_TYMUR_LEVITIN
© Tymur Levitin · Levitin Language School
