Równanie chemiczne nie potrzebuje tłumacza.

2H₂ + O₂ → 2H₂O

oznacza tę samą reakcję niezależnie od tego, czy omawiamy ją po polsku, angielsku, niemiecku czy hiszpańsku.

Problem zaczyna się gdzie indziej.

Uczeń potrafi rozwiązać zadanie po polsku, ale angielskie polecenie zajmuje mu dwa razy więcej czasu.

Student rozumie mechanizm reakcji, ale podczas czytania anglojęzycznego podręcznika zatrzymuje się przy każdym drugim zdaniu.

Ktoś zna angielski na dobrym poziomie, ale nie potrafi naturalnie wyjaśnić po angielsku procesu, który bez problemu opisałby po polsku.

W takich sytuacjach często mówi się:

„Muszę nauczyć się więcej słówek z chemii”.

Czasami rzeczywiście ich brakuje.

Ale znacznie częściej problem jest głębszy.

Trzeba nauczyć się korzystać z posiadanej wiedzy chemicznej bezpośrednio poprzez język angielski.

To nie jest ani zwykła lekcja chemii, ani zwykła lekcja angielskiego.

To budowanie drugiego językowego dostępu do tej samej wiedzy.

Ta sama reakcja nie oznacza tego samego zdania

Weźmy prosty przykład:

2H₂ + O₂ → 2H₂O

Po polsku możemy powiedzieć:

Wodór reaguje z tlenem, tworząc wodę.

Albo:

W reakcji wodoru z tlenem powstaje woda.

Po angielsku naturalne będą między innymi:

Hydrogen reacts with oxygen to form water.

Hydrogen and oxygen react to produce water.

Możemy również spotkać bardziej formalną konstrukcję:

Water is formed by the reaction of hydrogen with oxygen.

Chemicznie wszystkie te zdania odnoszą się do tego samego procesu.

Językowo organizują go inaczej.

To bardzo ważne rozróżnienie.

Nauka chemii po angielsku nie powinna polegać na budowaniu zdań poprzez zastępowanie polskich słów angielskimi.

Potrzebujemy nauczyć się, jak dana relacja chemiczna jest rzeczywiście wyrażana w języku angielskim.

Polski termin nie musi znikać, żeby pojawił się angielski

Jeżeli uczeń już wie, czym jest:

utlenianie

redukcja

szybkość reakcji

energia aktywacji

równowaga chemiczna

stężenie molowe

to nie zaczyna chemii od początku tylko dlatego, że teraz ma pracować po angielsku.

Możemy połączyć istniejące pojęcia z nowymi nazwami:

utlenianie — oxidation

redukcja — reduction

szybkość reakcji — reaction rate

energia aktywacji — activation energy

równowaga chemiczna — chemical equilibrium

stężenie molowe — molar concentration

Na początku takie pary są bardzo przydatne.

Ale istnieje zasadnicza różnica między dwoma sposobami rozumienia.

Pierwszy:

reaction rate → szybkość reakcji → pojęcie chemiczne

Drugi:

reaction rate → pojęcie chemiczne

W drugim przypadku angielski termin nie wymaga już pośrednika.

Uczeń nie tłumaczy go, żeby dotrzeć do chemii.

Rozumie chemię bezpośrednio przez angielski.

To właśnie jest jeden z najważniejszych etapów rozwoju języka przedmiotowego.

Podobne terminy mogą pomagać — i usypiać czujność

Polski i angielski mają wiele terminów naukowych opartych na wspólnych międzynarodowych źródłach.

Dlatego łatwo rozpoznać:

reaction — reakcja

oxidation — oksydacja / utlenianie

concentration — koncentracja / stężenie

molecule — molekuła / cząsteczka

catalyst — katalizator

neutralization — neutralizacja

Takie podobieństwa niewątpliwie pomagają.

Ale mogą również prowadzić do niebezpiecznego skrótu myślowego:

„Rozpoznaję słowo, więc rozumiem tekst”.

Nie zawsze.

W chemii ważne jest nie tylko to, czy termin wygląda znajomo.

Trzeba wiedzieć, jakie dokładnie pojęcie oznacza w danym kontekście i jak funkcjonuje w całym zdaniu.

„Solution” pokazuje, dlaczego kontekst jest ważniejszy od pierwszego tłumaczenia

Angielskie solution może oznaczać rozwiązanie problemu.

Ale w chemii:

solution — roztwór

Dlatego:

aqueous solution — roztwór wodny

concentrated solution — roztwór stężony

dilute solution — roztwór rozcieńczony

Jeżeli uczeń zna tylko najczęstsze ogólne znaczenie słowa, zdanie może być językowo znajome, a jednocześnie przedmiotowo niezrozumiałe.

Podobnie działa:

base

W języku ogólnym może oznaczać podstawę lub bazę.

W chemii:

base — zasada

A bond w kontekście chemicznym to:

chemical bond — wiązanie chemiczne

covalent bond — wiązanie kowalencyjne

hydrogen bond — wiązanie wodorowe

Znaczenia nie można więc oddzielić od dziedziny.

W języku naukowym kontekst nie jest dodatkiem do słowa.

Kontekst wybiera właściwe pojęcie.

Polski i angielski inaczej pakują informację

Polszczyzna daje dużą swobodę szyku i pozwala naturalnie przesuwać elementy zdania zależnie od tego, co chcemy podkreślić.

Możemy powiedzieć:

Podczas reakcji wydziela się gaz.

Gaz wydziela się podczas reakcji.

W wyniku reakcji powstaje gaz.

Po angielsku ten sam proces może zostać przedstawiony jako:

A gas is released during the reaction.

The reaction releases a gas.

A gas is produced during the reaction.

W określonych kontekstach chemicznych można również spotkać:

Gas is evolved during the reaction.

Nie chodzi o znalezienie jednego „jedynego poprawnego tłumaczenia”.

Każda konstrukcja ustawia informację nieco inaczej.

Dlatego ucząc się chemii po angielsku, warto stopniowo przestać pytać:

„Jak przetłumaczyć moje polskie zdanie?”

i zacząć pytać:

„Jak najnaturalniej wyrazić tę myśl chemiczną po angielsku?”

To pozornie niewielka zmiana.

W praktyce oddziela tłumaczenie od samodzielnego używania języka.

W chemii bardzo dużo informacji znajduje się w czasowniku

Uczeń często zaczyna od nazw:

atom

molecule

acid

base

salt

compound

Są potrzebne.

Ale chemia zajmuje się przede wszystkim tym, co dzieje się z substancjami.

Dlatego niezwykle ważne są czasowniki:

react — reagować

combine — łączyć się

decompose — rozkładać się

dissolve — rozpuszczać / rozpuszczać się

oxidize — utleniać / utleniać się

reduce — redukować

release — wydzielać / uwalniać

absorb — pochłaniać

evaporate — parować

condense — skraplać się / kondensować

neutralize — neutralizować

form — tworzyć / powstawać

produce — wytwarzać / powodować powstanie

Jeszcze ważniejsze są całe modele:

A reacts with B.

A dissolves in B.

A decomposes into B and C.

A is converted into B.

A is oxidized to B.

B is reduced to C.

Wtedy uczeń nie uczy się już pojedynczego słowa react.

Uczy się językowego modelu konkretnej relacji chemicznej.

Strona bierna zaczyna mieć sens, kiedy przestaje być tylko gramatyką

Na lekcjach angielskiego Passive Voice bywa przedstawiany jako konstrukcja:

be + past participle

Potem pojawiają się ćwiczenia:

zamień stronę czynną na bierną.

W chemii można zobaczyć, po co ta struktura naprawdę istnieje.

Porównajmy:

We heated the mixture to 70°C.

i:

The mixture was heated to 70°C.

W drugim zdaniu nie interesuje nas przede wszystkim osoba wykonująca czynność.

Interesuje nas mieszanina i procedura.

Dlatego w opisie eksperymentu naturalne są:

The solution was heated.

The temperature was measured.

The precipitate was filtered.

The sample was dried.

The results were recorded.

Gramatyka realizuje tutaj konkretną funkcję naukową.

Pozwala skierować uwagę na obiekt, procedurę i wynik, a nie na wykonawcę.

To również pokazuje, dlaczego języka przedmiotowego nie warto uczyć wyłącznie poprzez oddzielne listy „gramatyki” i „słownictwa”.

Konstrukcja staje się naprawdę zrozumiała, gdy wiadomo, po co jest potrzebna w konkretnej sytuacji.

Umieć odczytać równanie to jeszcze nie to samo co umieć o nim mówić

Spójrzmy na:

CaCO₃ → CaO + CO₂

Uczeń może doskonale rozumieć, co przedstawia równanie.

Ale czy potrafi bez przygotowania powiedzieć:

Calcium carbonate decomposes to form calcium oxide and carbon dioxide.

A jeśli trzeba uwzględnić warunek:

When heated, calcium carbonate decomposes into calcium oxide and carbon dioxide.

Tutaj zaczyna działać bardzo ważna umiejętność:

równanie → pojęcie → wypowiedź

W nauce stale przechodzimy między różnymi formami reprezentacji wiedzy:

równanie → opis

opis → równanie

obserwacja → wniosek

warunek → przewidywanie

wynik pomiaru → interpretacja

Dlatego prawdziwa kompetencja przedmiotowa nie polega wyłącznie na rozpoznawaniu poprawnej odpowiedzi.

Wiedza powinna być dostępna w takiej formie, w jakiej jest potrzebna w danym zadaniu.

Polecenie po angielsku może być trudniejsze niż sama chemia

To problem dobrze znany wielu uczniom uczącym się przedmiotu w obcym języku.

Chemia może być zrozumiała.

Trudność znajduje się w czasowniku polecenia.

Porównajmy:

describe

explain

identify

compare

calculate

determine

justify

predict

evaluate

Uczeń może znać temat, ale jeżeli nie rozumie dokładnie, czego wymaga explain zamiast describe, albo justify zamiast identify, może udzielić merytorycznie sensownej odpowiedzi, która nie realizuje zadania.

To szczególnie ważne w szkole i na egzaminach.

Język przedmiotowy obejmuje więc nie tylko nazwy substancji i procesów.

Obejmuje również język zadań, instrukcji i kryteriów odpowiedzi.

W laboratorium język zaczyna sterować rzeczywistym działaniem

Przeczytajmy:

Add 5 mL of the solution.

Stir the mixture thoroughly.

Heat gently.

Allow the solution to cool.

Filter the precipitate.

Rinse the test tube with distilled water.

Record your observations.

Tutaj język nie opisuje już tylko wiedzy.

Mówi, co należy zrobić.

Trzeba poprawnie rozpoznać:

czynność;

ilość;

substancję;

warunek;

kolejność;

sposób wykonania.

W tym momencie błąd językowy może zmienić się w błąd proceduralny.

Dlatego w języku naukowym precyzja nie jest kwestią elegancji.

Jest częścią prawidłowego działania.

„Co zrobiłem?”, „co zobaczyłem?” i „co z tego wynika?” to trzy różne pytania

W pracy laboratoryjnej bardzo łatwo pomieszać działanie, obserwację i interpretację.

Działanie

The solution was heated.

Roztwór został podgrzany.

Obserwacja

The solution changed colour.

Roztwór zmienił barwę.

Interpretacja

The colour change indicates that a chemical reaction has occurred.

Zmiana barwy wskazuje, że zaszła reakcja chemiczna.

To trzy poziomy:

czynność → obserwacja → wniosek

Nie należy ich traktować jak różnych sposobów powiedzenia tego samego.

Są elementami naukowego rozumowania.

Umiejętność ich rozróżnienia jest potrzebna podczas:

pisania sprawozdań;

odpowiedzi na pytania;

analizowania eksperymentów;

uzasadniania wniosków;

pracy akademickiej.

Język angielski staje się tutaj narzędziem organizowania myślenia, a nie tylko sposobem nazywania rzeczy.

Znajomość chemii może pomagać w nauce angielskiego

Często zakładamy:

najpierw trzeba nauczyć się angielskiego, a dopiero potem można uczyć się chemii po angielsku.

Nie zawsze.

Jeżeli uczeń rozumie zjawisko chemiczne, ma już znaczenie, do którego można przypisać nową strukturę językową.

Na przykład:

If the temperature increases, the reaction rate may increase.

Uczeń rozumie relację:

warunek → możliwy skutek

Dzięki temu conditional nie jest abstrakcyjnym schematem gramatycznym.

Opisuje rzeczywistą zależność.

Albo:

The higher the concentration, the faster the reaction.

Po polsku:

Im wyższe stężenie, tym szybsza reakcja.

Logika jest już znana:

im…, tym…

Angielski daje jej inną strukturę:

the + comparative, the + comparative

To bardzo dobry przykład dwukierunkowego uczenia się.

Chemia dostarcza sensu językowi.

Język pozwala precyzyjniej wyrazić chemię.

Nauka w innym kraju może ujawnić problem, którego wcześniej nie było widać

Uczeń może mieć dobre wyniki z chemii w Polsce, a po przejściu do szkoły lub programu prowadzonego w innym języku nagle zacząć mieć trudności.

Nie musi to oznaczać, że „przestał rozumieć chemię”.

Zmienić mogły się:

terminologia;

sposób formułowania poleceń;

oczekiwany format odpowiedzi;

język podręcznika;

sposób opisywania eksperymentów;

kryteria oceniania;

kultura pracy na lekcji.

Dlatego przed rozpoczęciem nauki trzeba rozpoznać, gdzie naprawdę znajduje się problem.

Czy brakuje wiedzy chemicznej?

Czy trudność jest językowa?

Czy uczeń zna terminologię, ale nie rozumie poleceń?

Czy rozumie tekst, lecz nie potrafi samodzielnie odpowiadać?

Czy problem pojawia się dopiero podczas pisania?

Różne diagnozy wymagają różnych rozwiązań.

Chemia szkolna, akademicka i zawodowa wymagają innego angielskiego

Nie istnieje jeden uniwersalny „angielski do chemii”.

Uczeń może potrzebować:

  • rozumienia podręcznika;
  • czytania poleceń;
  • rozwiązywania zadań;
  • odpowiadania na lekcji;
  • opisywania reakcji;
  • przygotowania do nauki w innym systemie edukacyjnym.

Student może potrzebować:

  • rozumienia wykładów;
  • czytania publikacji;
  • pisania sprawozdań laboratoryjnych;
  • opisywania metod;
  • omawiania wyników;
  • przygotowania do egzaminów;
  • korzystania z anglojęzycznych źródeł.

Specjalista może potrzebować:

  • dokumentacji technicznej;
  • artykułów naukowych;
  • norm i procedur;
  • komunikacji w międzynarodowym zespole;
  • prezentowania wyników;
  • specjalistycznej terminologii swojej dziedziny.

Dlatego pytanie:

„Czy chcę nauczyć się chemii po angielsku?”

jest zbyt szerokie.

Znacznie lepsze brzmi:

„Co dokładnie muszę umieć zrobić z chemią po angielsku?”

Angielski daje dostęp do dodatkowej warstwy wiedzy

Polski uczeń czy student może zdobyć bardzo dobre wykształcenie, korzystając z polskich materiałów.

Ale wraz z rozwojem specjalizacji coraz częściej pojawiają się:

anglojęzyczne publikacje;

międzynarodowe podręczniki;

bazy danych;

dokumentacja;

oprogramowanie;

konferencje;

kursy uniwersyteckie;

projekty badawcze;

materiały producentów;

międzynarodowe zespoły.

Wtedy angielski nie jest już tylko kolejnym przedmiotem.

Staje się narzędziem dostępu do dodatkowej części świata naukowego.

A to zmienia sposób, w jaki warto się go uczyć.

Nie potrzebujemy wszystkich możliwych słów i wszystkich możliwych konstrukcji.

Potrzebujemy kompetencji, które pozwalają wykonać rzeczywistą pracę.

Kiedy chemii i angielskiego warto uczyć się razem

Nie zawsze.

Jeżeli problemem są podstawy języka, trzeba nad nimi pracować.

Jeżeli uczeń nie rozumie samej chemii, angielska terminologia tego nie naprawi.

Ale jeśli zadaniem jest rzeczywiście chemia po angielsku, rozdzielenie obu dziedzin może być sztuczne.

Przy temacie acids and bases można jednocześnie pracować nad:

  • pojęciami chemicznymi;
  • angielską terminologią;
  • równaniami;
  • opisem reakcji;
  • rozumieniem poleceń;
  • zależnościami przyczynowo-skutkowymi;
  • potrzebną gramatyką;
  • odpowiedzią ustną;
  • odpowiedzią pisemną.

Wtedy powstaje model:

przedmiot + język + konkretne zadanie.

Nie uczymy się angielskiego „obok” chemii.

Uczymy się wykonywać po angielsku to, czego rzeczywiście wymaga chemia.

Jedno słowo może być początkiem, ale nie celem

Załóżmy, że uczeń zna:

precipitate — osad

Czy to wystarczy?

Sprawdźmy:

A precipitate forms.

A white precipitate is formed.

The reaction produces a white precipitate.

The precipitate was filtered off.

Czy uczeń rozumie wszystkie cztery zdania?

Czy potrafi sam opisać obserwację?

Czy umie wyjaśnić, dlaczego osad powstał?

Czy potrafi przejść od obserwacji do odpowiedniego wniosku?

Jeżeli tak, termin stał się częścią kompetencji.

Jeżeli nie, nadal jest głównie zapamiętaną parą słów.

Jak pracujemy z chemią po angielsku w Levitin Language School

W Levitin Language School punktem wyjścia nie jest gotowy, identyczny dla wszystkich program „Chemistry in English”.

Najpierw trzeba ustalić rzeczywiste zadanie.

Czy uczeń:

przechodzi do szkoły anglojęzycznej?

uczy się w programie międzynarodowym?

potrzebuje rozumieć polecenia?

przygotowuje się do studiów?

musi czytać literaturę naukową?

pisze sprawozdania laboratoryjne?

przygotowuje się do egzaminu?

pracuje z anglojęzyczną dokumentacją?

potrzebuje chemii i angielskiego w pracy?

Dopiero wtedy można określić potrzebne elementy:

  • wiedzę przedmiotową;
  • angielską terminologię chemiczną;
  • scientific English;
  • język poleceń;
  • gramatykę potrzebną w komunikacji naukowej;
  • czytanie równań;
  • opis procesów;
  • rozumienie zadań;
  • język laboratoryjny;
  • pisanie akademickie;
  • wyjaśnianie ustne;
  • komunikację zawodową.

Nie chodzi o to, aby każdemu dać maksymalnie dużo chemii i maksymalnie dużo angielskiego.

Chodzi o to, żeby człowiek zdobył dokładnie taką kompetencję, jakiej potrzebuje do działania.

Drugi język nie tworzy drugiej chemii. Tworzy drugi dostęp do wiedzy.

Uczeń, który zna chemię po polsku, nie traci tej wiedzy, gdy otwiera angielski podręcznik.

Problem polega na tym, że posiadana wiedza nie zawsze jest od razu dostępna poprzez nowy język.

Dlatego początkowo potrzebujemy odpowiedników.

Potem struktur.

Następnie całych sposobów opisywania procesów.

A ostatecznie — możliwości działania bez ciągłego tłumaczenia.

Droga może wyglądać tak:

termin → tłumaczenie → pojęcie

potem:

termin → pojęcie

a w końcu:

angielski tekst → analiza → decyzja → odpowiedź

Wtedy angielski przestaje być dodatkowym problemem do rozwiązania przed rozpoczęciem chemii.

Staje się jednym z narzędzi, za pomocą których można uczyć się, rozumować, studiować i pracować z chemią.

Dowiedz się więcej

Science in English — Think, Speak, and Understand the World
https://levitintymur.com/online-language-learning/science-in-english-think-speak-and-understand-the-world/

Mathematics in English — Train Logic and Language Together
https://levitintymur.com/english/mathematics-in-english-train-logic-and-language-together/

Nauka angielskiego w Levitin Language School
https://levitintymur.com/languages/english/

Levitin Language School
https://levitintymur.com/

O autorze

Tymur Levitin
Założyciel i dyrektor Levitin Language School

Levitin Language School pracuje z językami obcymi, przedmiotami szkolnymi, akademickimi i uniwersyteckimi oraz z nauczaniem zintegrowanym, gdy uczeń potrzebuje jednocześnie wiedzy przedmiotowej i języka obcego jako realnego narzędzia nauki, pracy i komunikacji.

Profil autora:
https://levitintymur.com/teachers/tymur-levitin/

Levitin Language School:
https://levitintymur.com/

Email: notification@levitintymur.com
Telegram: @START_SCHOOL_TYMUR_LEVITIN
WhatsApp / Viber: +380932913429

© Levitin Language School | Language Learnings by Tymur Levitin